Konferencja "Z Kresów na Górny Śląsk. W osiemdziesiątą rocznicę ekspatriacji."

1 października w Bibliotece Śląskiej odbyła się popularnonaukowa konferencja Z Kresów na Górny Śląsk. W osiemdziesiątą rocznicę ekspatriacji. Organizatorami był Biblioteka Śląska, katowicki oddział Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich oraz Instytut Lwowski.
W pierwszej części konferencji przedstawiono wkład Kresowian w naukę, kulturę i gospodarkę powojennego Górnego Śląska. W otwierającym spotkanie referacie dr Bogusław Tracz z katowickiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, wyjaśnił problemy terminologiczne związane z powojennymi przesiedleniami z Kresów Wschodnich. Proces ten, nazywany przez lata repatriacją, obecnie określa się jako ekspatriacja lub wypędzenie. Dr Barbara Maresz z Biblioteki Śląskiej przedstawiła dwa projekty upamiętniające Kresowian, którzy swój nowy dom zbudowali na Śląsku. Leksykon – Kresowianie na Śląsku po 1945 r. realizowany jest przez Instytut Śląski w Opolu od 2021 r. (powstała baza internetowa: https://leksykonkresowian.instytutslaski.pl oraz opublikowano trzy tomy zawierające biogramy i hasła rzeczowe). Natomiast Biblioteka Śląska już od 2013 roku nagrywa „portrety mówione”. Druga edycja, zatytułowana Wyjeżdżamy. Ekspatriacja Polaków z południowo-wschodniej Polski (1945-1946). Rozmowy ze świadkami historii, powstawała w latach 2018-2020. W projektach tych zarejestrowano ponad 100 wywiadów z Górnoślązakami, w tym 20 portretów przybyszów z Kresów Wschodnich.
O okolicznościach przesiedleń i życiu codziennym ekspatriantów przybyszów na Górny Śląsk opowiedziała profesor Joanna Januszewska-Jurkiewicz z Uniwersytetu Śląskiego. Przytoczyła ona liczne relacje młodych ludzi, którzy musieli odnaleźć się w zupełnie innym środowisku. Profesor Magdalena Żmudzińska-Nowak z Politechniki Śląskiej oraz Instytutu Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej przedstawiła wkład lwowiaków w rozwój śląskiej architektury. Dr Marta Kasprowska-Jarczyk z Biblioteki Śląskiej w swoim referacie przedstawiła m.in. Urszulę Szumską, która dokumentowała zbrodnię wołyńską. Słuchacze, dzięki wykładowi Anity Tomanek z Biblioteki Śląskiej, mogli poznać śląskich bibliofilów, z których wielu, jak p. Roman Chrząstowski, pochodziło Kresów. W 1989 roku w Bibliotece Śląskiej zorganizowali oni pierwszą wystawę Lwów naszej pamięci, na potrzeby której udostępnili swoje własne zbiory i pamiątki. Dr Wisława Bertman przybliżyła środowisko lwowskich szybowników, którzy po II wojnie światowej znaleźli swoje miejsce w Bielsku-Białej. Pierwszą część konferencji zakończyło wspomnienie Anny Podsiadło z Teatru Śląskiego, która opowiedziała o Edwardzie Żyteckim, wybitnym reżyserze i aktorze, który w 1945 roku przyjechał do Katowic z zespołem Państwowego Polskiego Teatru Dramatycznego ze Lwowa.
Drugą, wspomnieniową część spotkania, zapełniły wypowiedzi gości. Przypomniano lwowskie tradycje Teatru Śląskiego w Katowicach – to tu przez wiele lat pracowali artyści i członkowie zespołu technicznego, którzy w sierpniu 1945 roku specjalnym transportem opuścili Lwów. Opowiadali o tym profesor Andrzej Linert, autor monografii Teatru Śląskiego, a także urodzeni we Lwowie aktorzy Teatru Śląskiego: Bogumiła Murzyńska i Jerzy Głybin. Przypomnieli oni Michalinę Dąbrowską, najdłużej żyjącą aktorkę z lwowskiego zespołu i Zbigniewa Pelca-Ichniowskiego. Swoimi refleksjami podzielił się także Bogdan Kasprowicz, którego dziadek Marian Bielecki był jednym z najbardziej znanych aktorów, którzy w 1945 roku przybyli do Katowic. Wspomniał on też reżysera i aktora Zbigniewa Chrzanowskiego, kierującego Polskim Teatrem Ludowym we Lwowie który w tym roku świętował 90. urodziny.
Profesor Krystyna Heska-Kwaśniewicz przeczytała poruszające wspomnienie swojej przyjaciółki Małgorzaty Janickiej, która jako dziecko odbyła przymusową podróż z Kresów Wschodnich na Górny Śląsk, a Anna Olszańska wzruszająco opowiedziała o swoich ormiańskich i lwowskich korzeniach. Swój lwowski rodowód przedstawił także Adam Żurawski, artysta kresowych kabaretów.
Konferencja zgromadziła wielu słuchaczy, nie tylko Kresowian. Obecni byli przedstawiciele zarządu katowickiego Oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich (prezes Maria Ślepoworńska, wiceprezes Jadwiga Feifer), prezes zabrzańskiego Oddziału TMLiKPW (Andrzej Azyan) oraz prezes Instytutu Lwowskiego Bogdan Kasprowicz.

Prezes Instytut Lwowskiego w Warszawie Bogdan Kasprowicz i Wiceprezes TMLiKPW o/Katowice Jadwiga Feifer

Aktorzy Teatru Śląskiego Bogumiła Murzyńska i Jerzy Głybin